Nhân Viên Bảo Vệ Có Được Khám Xét Túi, Trang Máy Tính Của Nhân Viên Không?

Trong môi trường nhà máy, kho vận, văn phòng hoặc trung tâm thương mại, nghi ngờ thất thoát tài sản nội bộ là chuyện không hiếm. Mỗi khi xảy ra mất hàng, mất linh kiện, thất lạc tài liệu hoặc rò rỉ dữ liệu, phản ứng bản năng của nhiều quản lý là yêu cầu bảo vệ kiểm tra túi xách, balo, điện thoại, thậm chí máy tính cá nhân của nhân viên. Vấn đề là: nghi ngờ không đồng nghĩa với quyền khám xét vô hạn.

Pháp luật bảo vệ quyền bất khả xâm phạm về thân thể, danh dự, nhân phẩm và quyền riêng tư của cá nhân. Nhân viên bảo vệ doanh nghiệp không phải cơ quan điều tra, không có thẩm quyền khám xét theo nghĩa tố tụng như công an, viện kiểm sát hoặc cơ quan tiến hành tố tụng theo luật định. Vì vậy, việc lục túi, kiểm tra đồ cá nhân, mở máy tính hoặc buộc giao nộp thiết bị điện tử nếu làm tùy tiện, thiếu căn cứ và không theo nội quy hợp pháp có thể tạo ra rủi ro pháp lý rất nghiêm trọng cho doanh nghiệp.

Điều đó không có nghĩa doanh nghiệp hoàn toàn bó tay trong việc kiểm soát thất thoát. Doanh nghiệp vẫn có quyền ban hành nội quy lao động, quy chế kiểm soát tài sản, quy định về khu vực cấm mang thiết bị ra vào, quy trình kiểm tra ngẫu nhiên trong một số khu vực đặc thù như kho hàng, dây chuyền sản xuất, phòng sạch hoặc phòng dữ liệu. Tuy nhiên, các quy định này phải được xây dựng hợp pháp, công bố công khai, áp dụng minh bạch, không phân biệt đối xử và không xâm phạm quá mức quyền cá nhân. Quan trọng hơn, việc kiểm tra phải nhằm mục tiêu bảo vệ tài sản doanh nghiệp, không được biến thành hành vi làm nhục, đe dọa hoặc ép buộc trái pháp luật.

Trong thực tiễn, cách làm an toàn hơn luôn là kết hợp nhiều lớp chứng cứ: camera, kiểm soát ra vào, niêm phong kho, nhật ký bàn giao, truy xuất lịch sử thiết bị, đối chiếu tồn kho và mời người lao động phối hợp làm rõ bằng biên bản. Nếu phát hiện dấu hiệu rõ ràng của hành vi trộm cắp hoặc chiếm đoạt, doanh nghiệp nên lập biên bản, có người chứng kiến, bảo toàn hiện trường và báo cơ quan có thẩm quyền khi cần thiết. Bảo vệ có thể đóng vai trò hỗ trợ kiểm soát khu vực, ngăn tẩu tán tài sản, nhưng không nên tự ý thực hiện những hành vi mang tính khám xét cưỡng chế.

Đối với máy tính và dữ liệu, rủi ro còn cao hơn vì liên quan đến bí mật đời tư, dữ liệu cá nhân và cả bí mật công việc. Nếu doanh nghiệp muốn kiểm soát, cần tách bạch rõ tài sản nào là tài sản công ty, tài khoản nào là tài khoản được cấp cho công việc, quyền truy cập được quy định như thế nào trong hợp đồng lao động hoặc chính sách công nghệ thông tin. Việc kiểm tra phải có căn cứ, có quy trình, có ghi nhận và càng hạn chế xâm phạm dữ liệu riêng càng tốt.

Một đơn vị bảo vệ chuyên nghiệp sẽ không khuyên khách hàng “cứ giữ người lại rồi lục đồ cho nhanh”. Cách làm đúng là thiết lập quy trình phối hợp giữa nhân sự, pháp chế, quản lý vận hành và an ninh để xử lý từng mức độ nghi ngờ. Mục tiêu không chỉ là tìm ra tài sản thất thoát, mà còn là bảo vệ doanh nghiệp khỏi các khiếu nại về xâm phạm danh dự, quyền riêng tư hoặc tranh chấp lao động.

Tóm lại, nhân viên bảo vệ không có quyền tùy tiện khám xét túi đồ, trang bị hay máy tính cá nhân của người lao động chỉ vì có nghi ngờ. Doanh nghiệp muốn kiểm soát hiệu quả phải dựa vào nội quy hợp pháp, quy trình minh bạch và chứng cứ khách quan. Quản trị an ninh tốt là quản trị được cả tài sản lẫn ranh giới pháp lý của chính mình.